Rizomania jest jedną z najczęstszych chorób buraka cukrowego. Wywołuje ją wirus BNYVV, który jest przenoszony na buraki cukrowe przez pasożyta grzybowego bytującego w glebie: Polymyxa betae. Powoduje przewężenie korzenia w dolnej jego części, rozwój zwartej ciemnej brody korzeniowej ograniczającej wzrost buraka, nekrozy pierścieni naczyń przewodzących (na przekroju poprzecznym korzenia buraka kontrolowany wzrost - włośników kosztem korzenia palowego, co może prowadzić do poważnych strat w plonie cukru.
Jakie są objawy rizomanii w uprawie buraka cukrowego ?
Rizomania często pojawia się placowo na polu.
Objawy liściowe rizomanii w buraku cukrowym:
- Od czerwca: więdnięcie, szczególnie w najgorętszych porach dnia
- Pod koniec lata: bladozielone liście
- Nowe liście mają wąskie blaszki liściowe, ich ogonki są długie wyprostowane pionowo
- Bardzo sporadycznie: żółknięcie i martwica nerwów liści.
Objawy rizomanii na korzeniach buraka cukrowego (pod koniec sezonu wegetacyjnego):
- Przewężenie korzenia w dolnej jego części
- Rozwój zwartej ciemnej brody korzeniowej ograniczającej wzrost buraka
- Nekrozy pierścieni naczyń przewodzących (na przekroju poprzecznym korzenia buraka)
- Sporadycznie: rozwój korzeni bocznych
W zależności od wrażliwości odmiany, ilości zarodników grzyba w glebie, szczepu wirusa, warunków klimatycznych (chorobie sprzyja ciepła, wilgotna pogoda) i czasu infekcji, rizomania może powodować bardzo poważne szkody - w tym zmniejszoną zawartość cukru, utratę plonów, zwiększone zanieczyszczenie korzeni buraka glebą i zmniejszony wydatek cukru.
Czasami na polu bez infekcji, pośród roślin odpornych na rizomanię można zauważyć pojedyncze rośliny z objawami i przebarwionych żółtych liści. Są one określane jako "migacze".
Rizomania, szeroko rozpowszechniona choroba
Rizomania została po raz pierwszy zaobserwowana w latach 50. w północnych Włoszech. Szybko rozprzestrzeniła się w całej Europie, a ostatecznie na całym świecie. Nasilenie szkód i brak metod kontroli doprowadziły do obaw, że uprawa buraka cukrowego może zostać zaniechana w najbardziej dotkniętych regionach.
Na początku lat 80-tych XX wieku firma SES wprowadziła pierwszą odmianę odporną na rizomanię: RIZOR. Odmiana ta pomogła uratować produkcję buraków cukrowych na obszarach dotkniętych chorobą.
Do 2008 r. odmiany odporne na rizomanię dogoniły pod względem plonu cukru (w tonach/ha) odmiany nietolerancyjne. W rezultacie wiele krajów wysiewa obecnie wyłącznie odmiany odporne na rizomanię. Obecnie rizomania występuje na całym świecie. W Europie dotyczy ona prawie wszystkich regionów uprawy buraka cukrowego.
Jak można kontrolować rizomanię?
Obecnie nie istnieje żadna chemiczna metoda ochrony przed rizomanią. Jedynym skutecznym sposobem radzenia sobie z chorobą jest uprawa odmian buraka cukrowego odpornych na tę chorobę. Wskazane jest również wdrożenie dobrych praktyk agronomicznych, takich jak:
- Właściwy drenaż
- Utrzymanie dobrej struktury gleby
- Minimalne nawadnianie
- Unikanie zbędnego przemieszczania gleby
- Wczesny siew
